UE
Unia Europejska
nieslyszacy WCAG 2.0

Tematy

To pierwsze tego typu rozwiązanie, które całkowicie zrewolucjonizuje identyfikację dzieł sztuki pochodzących z grabieży wojennych. Dzięki aplikacji możliwa będzie automatyczna identyfikacja obiektu jedynie na podstawie fotografii wykonanej za pomocą telefonu komórkowego.


Co można zobaczyć w parku

Przedpole

Przedpole

Od powstania królewskiej rezydencji w Wilanowie przywiązywano dużą wagę do wyglądu jej otoczenia. Choć kształtowano ją zawsze zgodnie z obowiązującą modą, to jednocześnie dążono do zachowania głównej zasady kompozycyjnej opartej o oś symetrii. Zgodnie z założeniami sztuki baroku biegła ona od bramy wjazdowej na wschód aż do mostu na jeziorze i dalej drogą w kierunku rzeki Wisły. Przedłużeniem osi w kierunku zachodnim był kanał wodny biegnący prosto aż do skarpy mokotowskiej.

W XVIII w. zaszły duże zmiany przy wjeździe na dziedziniec. Dotyczyły one rozplanowania alejek – utworzono trójpromienny pęk alei schodzący się przy głównej bramie pałacowej oraz wielorzędowe szpalery lipowe. W 1836 r. na terenie przedpola pałacowego powstało Mauzoleum Potockich projektu Henryka Marconiego, a w połowie XIX w. wybudowano przy bramie pałacowej most projektu Franciszka Marii Lanciego. Przedpole pałacu od strony zachodniej ograniczone jest ceramicznym ogrodzeniem z 2. poł. XIX w. zaprojektowanym przez Henryka Marconiego.


Ogród Wschodni

Ogród barokowy


Barokowy Ogród Wschodni należy do najstarszych części założenia wilanowskiego. Obecny kształt tarasu górnego nawiązuje do XVII-wiecznego, którego pomysłodawcą był prawdopodobnie sam król Jan III. Ten symetryczny i regularny ogród charakteryzują barokowy podział na kwatery i alejki, dekoracja rzeźbiarska oraz drzewka donicowe. Na czterech kwaterach, tak jak dawniej odzwierciedlających wnętrza pałacowe, odtworzone zostały hafty kwiatowo-ziołowe i bukszpanowe tworzące herb Sobieskich – Janina. Wszystkie kwatery zgodnie z zasadami barokowej sztuki ogrodowej otacza bordiura – żywopłoty z bukszpanów. Ornamenty wewnętrzne wypełnione są karłowatą odmianą bukszpanu, a poszczególne segmenty bordiury – przedzielone grabami przyciętymi w kształt stożka. Wewnątrz sadzone są kwiaty typowe dla epoki baroku: dzwonek brzoskwiniolistny, aster gawędka, liliowiec rdzawy, ostróżka wielkokwiatowa, piwonia, przetacznik kłosowy, sasanka, narcyz, tulipan, słonecznik, ubiorek. Dopełnienie barokowej kompozycji to drzewka pomarańczowe w donicach, wystawiane w okresie letnim. Asfaltowa nawierzchnia alejek, pozostałość z XX w., została zamieniona na żwirową. Dekoracyjne żwir i tłuczeń ceglany znalazły się również na parterach barokowych jako wypełnienie i tło dla roślin. W pierwotnym ogrodzie króla Jana III znajdowały się również fontanny. Ponieważ nie ustalono ich wyglądu, zaznaczony jest jedynie ich zarys, odtworzony na podstawie badań archeologicznych.

Na dolnym tarasie Ogrodu Wschodniego pierwotnie poprowadzono boskiety, czyli zwarte masywy drzew ujęte w strzyżone ściany szpalerów. W latach 1720-1729, gdy właścicielką rezydencji była Elżbieta Sieniawska, zostały one powiększone. W miejscu dawnych sadzawek pojawiły się nasadzenia lip, grabów, wiązów i kasztanowców. Poprzecinano je alejami w układach krzyżowych, by utworzyć sale i gabinety ogrodowe. Zadaniem boskietów oprócz funkcji ozdobnej były m.in. ochrona spacerujących przed słońcem. Stanowiły bardzo ważny element wystroju barokowych ogrodów, wprowadzały bowiem podział roślinności na strefę niską i wysoką – stopniowanie zielenią od płaskich parterów za pałacem do wysokich boskietów stanowiących ramę całego salonu ogrodowego. We wnętrzach kwater ogrodowych rośnie barwinek pospolity w różnych odcieniach fioletu i bieli tworzący wielobarwny kwietny kobierzec runa parkowego.


Ogród Północny

Ogród Północny

Ogród Północny nawiązuje do historycznych XVIII- i XIX-wiecznych ogrodów wilanowskich, przede wszystkim do znajdujących się tu w czasach króla Jana III ogrodów fruktyfikujących. Przejawia się to czytelną kompozycją ułożoną równolegle do północnego skrzydła pałacu i dawnych stajni. Obecnie w ogrodzie znajduje się 16 kwater wypełnionych niskimi sezonowymi roślinami rabatowymi w dwóch zmianach: wiosennej i letniej (co roku wysadzanych jest tu 18 tys. sztuk sadzonek). W okresie wiosennym pojawiają się w nich bratki, które latem ustępują miejsca begonii stale kwitnącej. Kwatery obsadzone są żywopłotami z bukszpanu zwyczajnego i karłowatego. Kompozycję dopełniają strzyżone cisy prowadzone w formie stożków i w formie kulistej. Wypełnienie i tło stanowią ozdobne kruszywa. W Ogrodzie Północnym rosną też drzewa: głogi dwuszyjkowe „Paul’s Scarlet”, surmie zwyczajne, lipy drobnolistne, tworzące żywopłoty graby i buki, a także krzewy bukszpanów. Od północy ogród jest ograniczony żywopłotem grabowym z wnękami na kamienne ławy, od wschodu zaś metalową pergolą obsadzoną lipiną i bluszczem pospolitym. Dopełnieniem Ogrodu Północnego jest fontanna. W zachodniej części ogrodu, nazywanej Gajem Akademosa, znajduje się owalny placyk otoczony półkolistą kamienną ławą, obrośnięty ozdobnymi krzewami i drzewami. Ważny element tej części ogrodu stanowi dekoracja rzeźbiarska: posągi Jana Kochanowskiego i Franciszka Karpińskiego oraz rzeźby wieńczące kamienną ławę.


Ogród Różany

Ogród Różany

Ogród Różany powstał w miejscu ogrodów fruktyfikujących z czasów króla Jana III. W połowie XIX w. na zlecenie Augusta i Aleksandry Potockich przy południowym skrzydle pałacu założono ogródek różany według projektu Bolesława Pawła Podczaszyńskiego. Został zaplanowany w stylu neorenesansowego ogrodu włoskiego i nawiązywał formą do ogrodu tajemnego – giardino segreto. Ta charakterystyczna dla włoskiej sztuki ogrodowej forma służyła kameralnemu wypoczynkowi. W tym celu zostało wydzielone wnętrze, od północy  ograniczone skrzydłem pałacu, od wschodu żelazną pergolą, od południa zaś niskim murkiem z półkolistym występem i wazonami na kwiaty.

Centrum geometrycznej kompozycji Ogrodu Różanego stanowi fontanna z basenem w formie czwórlistnej, z postacią chłopca z łabędziem. Otaczają ją ornamenty obsadzone krzewami z kwiatami w ciepłych pastelowych odcieniach żółto-pomarańczowych, harmonizujących z kolorystyką elewacji pałacu. Są to m.in.: „Schloss Eutin”, „Joseph’s Coat”, „Fresia”, „Kalmar Castle”, „Parure d’Or”, „Rumba”. Odmiany te wyróżniają się także bardzo intensywnym, przyjemnym zapachem. Róże posadzone są w kwaterach obsadzonych formowanymi żywopłotami bukszpanowymi. Towarzyszą im drzewka cytrusowe w donicach, wystawiane w sezonie letnim. Pod murami od strony wschodniej i zachodniej znajdują się cisy strzyżone w formie stożków, natomiast pergola zamykająca ogród od wschodu została obsadzona pnączami winorośli japońskiej – pięknie przebarwiającej się w okresie jesiennym. Również rosnący przy wyjściu od strony zachodniej klon pospolity ma niebywałą jesienną kolorystykę. Przy tarasie pałacowym swoje miejsce znalazły fioletowe powojniki. W tym samym kolorze utrzymane jest obsadzenie wazonów na pergoli, tarasie oraz na murku od strony południowej. Pergola Południowa jest obsadzona pnącą winoroślą japońską i stanowi wspaniały punkt widokowy do podziwiania kwitnących krzewów w Ogrodzie Różanym.


Park przy Oranżerii

Rabata przy Oranżerii

To teren na pograniczu geometrycznych ogrodów barokowych oraz romantycznego parku krajobrazowego, jednocześnie stanowi bezpośrednie otoczenie budynku Oranżerii. Rosną tu drzewa: buk czerwonolistny, lipa drobnolistna, klon pospolity, wiąz szypułkowy, brzoza brodawkowata, grab pospolity, złotokap, oraz krzewy: m.in. lilak i róża pomarszczona. Przed wejściem do Oranżerii znajdują się rabaty z roślin sezonowych. Wiosną kwitną tam żółte lub pomarańczowe tulipany, a latem żółto-pomarańczowa aksamitka lub szałwia błyszcząca w kolorze czerwonym albo fioletowym. Podziwianie kwiatów ułatwiają stylowe kamienne ławki po bokach rabat. Między drzewami, u podnóża skarpy posadzono łany krokusów i narcyzów, a także stokrotki; te kwietne łąki nadają miejscu arkadyjski klimat.


Ogród angielsko-chiński

Widok na Ogród angielsko-chiński

W południowej części parku wilanowskiego, w miejscu dawnego folwarku króla Jana III, ok. 1784 r. na zlecenie Izabelli Lubomirskiej powstał malowniczy ogród angielsko-chiński według projektu Szymona Bogumiła Zuga. To ogród krajobrazowy charakteryzujący się brakiem regularności i bogatą roślinnością. Wijące się, kręte ścieżki prowadzą do stawu lub potoku z szumiącą kaskadą. Wiele drzew należy do gatunków egzotycznych, pochodzących z całego świata, takich jak miłorząb dwuklapowy. Najstarsze elementy w tej części parku, pamiętające czasy króla Jana III to staw oraz Góra Bachusa, która niegdyś była porośnięta winoroślą i zwieńczona rzeźbą boga wina siedzącego na dębowej beczce. Stanisław Kostka Potocki na przełomie XVIII i XIX w. powiększył ogród krajobrazowy księżnej Lubomirskiej. Górę Bachusa oraz ogród angielsko-chiński połączył w całość, tworząc kilkuhektarowy park angielski. Kompozycja była oparta na osiach widokowych łączących ze sobą poszczególne budowle. Utworzyły się perspektywy widokowe wybiegające daleko, nawet poza ogród. Od strony południowej park został zamknięty zabudowaniami folwarku: Domkiem Podstarościego i Holendernią o neogotyckiej elewacji, a także ozdobnym murem z furtką. W parku angielsko-chińskim na polanach rosną najstarsze w parku wilanowskim, przeszło 200-letnie okazałe drzewa, w przeważającej większości dęby.


Park Północny (Park Angielski)

Park Angielski

Północna część rezydencji wilanowskiej to rozległa kompozycja krajobrazowego parku rozciągającego się po dwóch stronach Jeziora Wilanowskiego: bliżej pałacu i w Morysinie. Kompozycja przestrzenna tego obszaru obejmuje podskarpie terasy nadzalewowej Wisły, Jezioro Wilanowskie oraz pawilony ogrodowe i jest wynikiem myśli ogrodniczej Stanisława Kostki Potockiego. Arystokrata, będąc pod wielkim wrażeniem rozległego założenia krajobrazowego posiadłości w angielskim Blenheim, przeniósł do Wilanowa główne idee tworzenia tzw. riverside parks (w wolnym tłumaczeniu: parków nadrzecznych). Przemyślanie komponowane skupiny drzew i krzewów umożliwiały gościom odwiedzającym park swobodne podziwianie perspektyw widokowych obejmujących taflę Jeziora Wilanowskiego, Pola Morysińskie oraz dalszą część parku zaaranżowaną w Morysinie. Charakterystyczne dla projektów parków nadrzecznych jest kształtowanie przez człowieka linii brzegowej zbiornika wodnego udającego rzekę. W Parku Północnym z inicjatywy Stanisława Kostki Potockiego usypana została Grobla Północna prowadząca wprost na Wyspę Północną będącą także malowniczą kreacją człowieka. Drzewostan Parku Angielskiego ucierpiał w latach 40. i 50. XX w., kiedy w kryzysowej sytuacji dziejowej stał się dla okolicznych mieszkańców źródłem drewna na opał. Do dziś jednak w można tu rozpoznać liczne pozostałości dawanego układu kompozycyjnego, poddawanego obecnie rewaloryzacji.


W  latach 2009–2011 dzięki trzem prowadzonym przez muzeum projektom, dofinansowanym z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej możliwa była rewitalizacja, rekompozycja i rewaloryzacja kilku ogrodów: tarasu górnego Ogrodu Wschodniego, Ogrodu Różanego, Ogrodu Północnego i Parku przy Oranżerii, w parku boskietów i na nabrzeżu przy boskietach tarasu dolnego oraz w otoczeniu Pompowni, a także w ogrodzie angielsko-chińskim. Przeprowadzono pogłębione zabiegi pielęgnacyjne związane z uporządkowaniem zieleni, usunięciem samosiewów, a także roślin w złej kondycji biologicznej. Wykonano również nowe nasadzenia roślin wieloletnich i uzupełniono historyczne kompozycje. Dzięki temu ostatecznie odtworzono pierwotny, zgodny z zachowanymi przekazami charakter ogrodów. Obecnie trwają też prace rewitalizacyjne w Parku Północnym.

Autorzy fotografii: Julia Dobrzańska, Wojciech Holnicki, Monika Klimowicz, Łukasz Przybylak.

drukuj
Podziel się:
Wykop Facebook
4pory_zrzut.jpg

Cztery pory roku w parku wilanowskim (multimedium)

Prawa przyrody, niezmiennie następujące po sobie okresy zalotów, wychowywania młodych, przygotowywania się do zimy i walki o przetrwanie mroźnych dni. …

wiesci_kwadrat.jpg

Wieści z parku - blog przyrodniczy (artykuł)

Kiedy najlepiej odwiedzić park w Wilanowie? Jesienią, gdy przybierze królewskie barwy złota i purpury? Zimą, gdy gościnnie z północy zawitają …

44_melon cucumis melo.jpg

Architekt i król w ogrodzie (artykuł, Silva Rerum)

Jan III bardzo interesował się postępem prac budowlanych przy pałacu i w ogrodach wilanowskich. Świadczą o tym m.in. listy Augustyna …

sypialnia_krolowej_baner.jpg

Co można zobaczyć w pałacu (artykuł)

Kiedy w 1676 roku Jan Sobieski przyjął godność królewską i jako Jan III zasiadł na tronie, siedzibą jego dworu stał …

bilety_palac.jpg

Ceny biletów (artykuł)

Zapraszamy do zapoznania się z cenami biletów dla gości indywidualnych: do pałacu, do Apartamentów Lubomirskiej, Pokojów Chińskich i Myśliwskich, Galerii Magazynowej, na wystawy tymczasowe, do parku, a także dla grup: na zwiedzanie i zajęcia edukacyjne.

Pałac w Wilanowie, fot. W. Holnicki.jpg

Godziny otwarcia (artykuł)

Pałac, wystawy stałe i ekspozycje czasowe są zamknięte dla zwiedzających w następujące dni: Wielki Piątek, Wielka Sobota, Niedziela Wielkanocna, Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 listopada.