© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum

Kultura mieszczaństwa polskiego złotego i srebrnego wieku

Znakomitą większość malarzy, rzeźbiarzy i architektów tworzących w Polsce XVI i XVII wieku stanowili mieszczanie. Także muzycy, nauczyciele i literaci wywodzili się z miast. Nie można jednak powiedzieć, że wszystkie ich dzieła są wyrazem kultury mieszczańskiej: bardzo często pochodzenie nie miało tu decydującego znaczenia. Trudno przecież uważać Mikołaja Kopernika za „wybitnego mieszczańskiego uczonego”: choć oczywiście zarówno on, jak i Marcin Kromer - historyk, czy Szymon Szymonowic - poeta, byli mieszczanami.

Wśród poetów do nurtu miejskiego można zaliczyć Sebastiana Klonowica, którego „Flis“ jest poematem o pracy, napisanym dla ludzi znających tę tematykę. Zachowało się także wiele utworów anonimowych: poezji, pieśni, komedii rybałtowskich, kronik czy pamiętników.

O ile w piśmiennictwie nurt mieszczański w XVI, a zwłaszcza na początku XVII wieku był bardzo wyraźny i bogaty, to w sztukach pięknych nie zaznaczył się tak zdecydowanie, jakkolwiek artyści byli przeważnie mieszczanami. Ich prace powstawały jednak zwykle na zamówienie szlachty lub kościołów. Tym ciekawsze są obrazy, które powstały w Toruniu i Gdańsku dla mieszczan. Pracowali tam wybitni malarze pochodzący ze Śląska i Niderlandów: AntoniMoeller, Bartłomiej Strobel, czy Jan Vredeman de Vries, który wspólnie z Izaakiem van den Blocke dekorował Dwór Artusa i jest twórcą słynnej „Alegorii handlu gdańskiego”. W miastach spotykały się i przenikały kultura wysoka i ludowa, a mobilność i przedsiębiorczość ich mieszkańców tworzyły świetne warunki dla twórców i myślicieli.