© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum

Lwie pacholę Pana Henryka

Henryk Sienkiewicz w Trylogii umieścił całą gamę postaci szlacheckich. Jedną z nich był Gabriel Aksak, który w Ogniem i mieczem określony został mianem lwie pacholę. Zginął podczas generalnego szturmu Zbaraża 13 lipca 1649 roku, z ręki pułkownika kozackiego Burłaja, którego z kolei na tamten świat wyprawił imć pan Zagłoba. Losy prawdziwego Aksaka były jednak odmienne.

 

Rodzina Aksaków gospodarzyła w województwie kijowskim, kolonizowała pustkowia i zakładała wsie. Gabriel wraz z bratem Janem zostali skrzywdzeni ojcowskim testamentem. Stefan Aksak większość rodzinnego majątku przepisał drugiej żonie i dzieciom z tegoż małżeństwa. Roszczenia dwóch najstarszych synów poparł ich stryj, podstoli kijowski Michał. Razem zaczęli dochodzić sprawiedliwości najeżdżając posiadłości ojca. Efekt okazał się odwrotny od zamierzonego – Stefan nie tylko nie zapisał im należnej części ojcowizny, ale i wydziedziczył ich.

W inny sposób od powieściowej przebiegała również kariera wojskowa Gabriela. W 1648 roku był w Warszawie, gdzie wziął udział w elekcji Jana Kazimierza. Wraz z bratem przebywał w Zbarażu w połowie 1649 roku. Następnie zastępował stryja na stanowisku porucznika i dowodził kwarcianą chorągwią pancerną. Od 1652 roku przewodził już własnej chorągwi. Zginął trzy lata później. Nie wiadomo dokładnie, czy poległ w walkach z Kozakami czy ze Szwedami. Mniej więcej w tym samym czasie na polu bitwy zginął jego starszy brat.