© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum

Michał Jerzy Mniszech, pierwszy „minister kultury”

Marszałek wielki koronny Michał Jerzy Mniszech należał do grona najbliższych współpracowników króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kształcił się u pijarów w Warszawie, a następnie uzupełniał studia zagranicą m.in. w Holandii, Niemczech, czy we Włoszech. Podczas swych naukowych podróży nawiązał znajomości z najwybitniejszymi przedstawicielami Oświecenia – Janem Jakubem Rousseau i Wolterem. W 1772 roku Mniszech przybył na dwór. Od razu wziął czynny udział w realizacji królewskich planów, które zakładały przebudowę społeczeństwa poprzez popularyzację wiedzy i upowszechnianie kultury. Jako członek Komisji Edukacji Narodowej, a później minister kultury i sztuki Mniszech kontrolował wprowadzanie tych projektów w życie. Najważniejszymi z nich były plany założenia muzeum narodowego, akademii sztuk pięknych oraz akademii nauk. Koncepcja powołania tej ostatniej narodziła się podczas obiadów czwartkowych z inicjatywy biskupa kijowskiego Józefa Andrzeja Załuskiego. Do jej realizacji potrzebna była sekularyzacja dóbr klasztornych. Zdobyte w ten sposób fundusze, król miał przeznaczyć na Universitatis Scientiarum. Jak się jednak okazało, zniesienie zakonów ograniczyło się tylko do zakonu jezuitów a uzyskane tą drogą fundusze przekazano utworzonej wówczas Komisji Edukacji Narodowej. Z kolei projektowane przez Mniszcha Museum Polonicum nie tylko zbierałoby pamiątki narodowe, ale przede wszystkim popularyzowałoby wiedzę. Same eksponaty, zarówno modele jak i księgi, miały stać się materiałami dydaktycznymi uczącymi historii.