© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum   |   01.04.2015

Rozmowy przy kawie

"Może zbyt wiele uwagi poświęca się tu jedzeniu, choć i w tym wypadku Polacy odznaczają się rozsądkiem i dobrym gustem. Wszyscy podróżni przyznają, że trzy ważne artykuły są w Polsce wyśmienite: chleb, wino i kawa", tak opisywał swoje wrażenia z pobytu w Polsce, w 1792 roku, niemiecki dziennikarz Johann Erich Biester.

Popularność kawy w tym okresie w Polsce jest na tyle znacząca, że w materiałach do nauki języka francuskiego znajdujemy rozbudowane słownictwo dotyczące jej spożycia.

W książce "Snadna, Gruntowna, Obszerna Grammatyka" wydanej w Gdańsku w 1774 roku przez Stanisława Nałęcza Moszczyńskiego możemy dostrzec odżegnywanie się od picia wódki i duże zainteresowanie innymi napojami, takimi jak kawa czy czekolada:

"Proszę na filiżankę kafy ze mną,

Albo wolisz Pan szokolatę?"

Z dialogów zawartych w podręcznikach do nauki języka możemy dowiedzieć się, jak serwowano dawniej kawę: w filiżankach, z cukrem porąbanym w małe kawałki, oraz mlekiem. W tej przykładowej rozmowie o kawie padają również słowa o częstotliwości i porze picia tego napoju: "...więcej nigdy nie pijam jak jednę filiżankę", "pijam co dzień dwie filiżanki", "rano pije rzadko ale prawie zawsze po obiedzie". Ograniczenie w piciu kawy wynikać mogło z jej mocy. Johann Joseph Kausch w relacji ze swojego pobytu w Polsce końca XVIII wieku pisał: "kawa jest nadzwyczaj klarowna i mocna, śmietanka bardzo tłusta; dlatego też nie pije się więcej jak filiżankę". Nadmiar kawy mógł prowadzić do poważnych dolegliwości, ale na ratunek przychodziło wino:

"Pij WPan

Dziękuję WPanu, mam gorączkę z okazyi żem pił wiele kawy

WPan mówisz jak kobieta! i owszem przeciwnie, wino naprawi to ci w czem kawa uszkodziła".

Wiemy, że w drugiej połowie XVIII wieku kawa i czekolada były już w powszechnym używaniu. Rozmówki polsko-francuskie z tego okresu podkreślają nie tylko popularność tych napoi, ale i zmianę obyczajów jaka zaszła w Polsce. Wielość dań i nadmiar zastąpiono dbaniem o jakość produktów i ich naturalny smak. Idealny przykład widzimy w kontynuacji dialogu poświęconego piciu kawy:

"Dalej proszę sobie włożyć cukru

Jest go dosyć

WcPan bardzo mało cukru bierzesz

Jak widzę WcPan nie lubi bardzo cukru

Przedtym lubiłem, teraz nie dbam o niego

Dlaczego? Jeśli łaska WcPana,

Ja nie wiem sam dlaczego, chyba to, że czas wszystko odmienia".