© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum

Stanisław Niewieski, profesor Akademii Zamojskiej

Profesor Stanisław Niewieski urodził się w połowie XVII wieku w Wielkopolsce, studiował w Krakowie, a swoją karierę związał z Akademią Zamojską. Specjalizował się matematyce i naukach przyrodniczych, ale w Akademii Zamojskiej pełnił również funkcje dziekana wydziału filozoficznego. Przede wszystkim jednak był kilkakrotnie wybierany rektorem. Jego dziełem jest uchwalenie ustaw akademickich, które rozszerzały autonomię uczelni, dając jej prawo samodzielnego zarządzania beneficjami i obsadzania stanowisk profesorskich. Rektor bronił też autonomii uczelni przed biskupem chełmskim Stanisławem Święcickim i starał się utrzymać dobre relacje z patronem Akademii – Marcinem Zamoyskim. Jednak to nie talenty dyplomatyczne i organizacyjne przyniosły popularność Niewieskiemu – był znany raczej jako autor tzw. kalendarzy zamojskich, bardzo poczytnych i ciekawych, bo zawierających, poza kalendarium, wiersze, fraszki i przypowiastki, oraz prognostyki, rozprawy i przypowieści astronomiczne. Nie zgadnie pan Niewieski, co zrobi Pan Niebieski – mawiano w Zamościu, a mimo to czytano chętnie prognozy profesora. Jedna z nich ściągnęła na Niewieskiego kłopoty – ordynat Zamoyski uznał, że nieprzychylna przepowiednia odnosi się do niego, więc autor poczuł się zmuszony usunąć krytyczny utwór z wydrukowanych już egzemplarzy.

Poza kalendarzami wydał także dwa dziełka astronomiczne: jedno poświęcone obrotom słońca na zegarze słonecznym (dla nakręcania różnych zegarów i ustawiania słonecznych kompasów), drugie to Komety roku 1680 widziane. Cztery lata przed śmiercią ogłosił też wybór wierszy publikowanych wcześniej w kalendarzach. Profesor Niewieski zmarł w 1699 roku, pozostawiając syna Franciszka, w przyszłości profesora Akademii Zamojskiej, i córkę Jadwigę.