© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum

Szabla polska w XVII wieku

Przez setki lat szabla uchodziła za broń typowo polską. Tymczasem dotarła ona do nas ze Wschodu, jako oręż najeźdźców: Tatarów i Turków, oraz dzięki pokojowym wpływom węgierskim. W czasie panowania na tronie polskim Ludwika Węgierskiego, Władysława Warneńczyka a wreszcie Stefana Batorego – szabla stała się najważniejszym uzbrojeniem polskiej piechoty oraz husarii. Dużo lżejsza szabla zastąpiła w Polsce średniowieczny miecz rycerski. Miecze były bronią skuteczną w starciu z przeciwnikiem zakutym w zbroję. Kiedy zaczęto powszechnie używać broni palnej, zbroja rycerska stała się bezużyteczna – nie chroniła przed postrzałem. Zastąpiono ją więc lekkimi kirysami (w husarii) czy koszulkami kolczymi (w oddziałach pancernych), które zabezpieczały jedynie przed ciosami broni białej.

W XVII wieku wykształciły się typy szabli właściwe tylko dla Rzeczpospolitej: batorówki, zygmuntówki, szable czarne, ormiańskie czy karabele. Poza tym używano powszechnie szabel węgierskich, a czasem wschodnich. Posługiwano się także bronią zachodnioeuropejską. Wiek szabli określić można na podstawie stylu ornamentacji, wieku głowni (nie jest młodsza od oprawy) oraz ogólnego kształtu i typu. Ważną pomocą do datowania i klasyfikacji broni jest też malarstwo z epoki.

W Rzeczpospolitej szabla stała się symbolem przynależności do stanu szlacheckiego i nieodłącznym elementem stroju. Zamożni szlachcice poza szablą bojową mieli także szable kostiumowe, bogato zdobione, i rzeźbione, które nosili na co dzień. Mimo imponującego wyglądu, one także nadawały się doskonale do walki. Polak w ogóle nie rozstawał się ze swoją szablą, bo jak mawiano: Bez Boga ani do proga, bez karabeli ani z pościeli.