© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Silva Rerum   Silva Rerum

Warszawa 1596-1655

Po przeniesieniu rezydencji królewskiej do Warszawy w 1596 roku, nastąpił gwałtowny rozwój nowej stolicy, a mieszczanie stali się świadkami wielu ważnych wydarzeń państwowych. Zagrożenia tureckie i szwedzkie wymusiły modernizację przestarzałych obwarowań. W 1621 roku powstał wał ziemny z umocnieniami typu holenderskiego. Równocześnie rozwijały się urządzenia miejskie. W latach 1580-1606 Stara i Nowa Warszawa otrzymały wodociągi i bruki uliczne. Nie spowolniły rozwoju miasta nawet spadające na nie klęski. W 1603 roku kra zniszczyła chlubę Warszawy – most na Wiśle ukończony w 1573 roku. Nieszczęście sprowadzili również posłowie sejmowi. Zaprószony przez nich ogień, strawił większość kamienic rynkowych w 1607 roku. Ich odbudowa zmieniła oblicze miasta. Kamienice zyskały polichromowane tynki oraz nowe, zwieńczone attykami, renesansowe elewacje. Włoscy architekci zajęli się także ratuszem staromiejskim oraz bramami. Rozbudowano również zamek, który zapełnił się obrazami Rubensa i drogocennymi tkaninami.

Wokół Warszawy wyrastały dwory magnackie i szlacheckie, które były wyjęte spod zarządu miejskiego. Skupiały warsztaty rzemieślnicze i kramy, stanowiące groźną konkurencję dla cechów. Mimo wielokrotnych interwencji króla, jurydyki utrzymały się aż do schyłku XVIII wieku.

Do miasta licznie napływali cudzoziemcy. Obcych kupców przyciągały potrzeby dworu i rodzin magnackich. Licznie przybywali także niemieccy aptekarze, lekarze, włoscy architekci i - szczególnie cenieni przez Zygmunta III - artyści. Za jego panowania angielscy aktorzy wystawili polską prapremierę Szekspira. Tętniąca życiem Warszawa zamarła podczas zarazy na przełomie 1624/1625 roku. Stolica utraciła wtedy około 15 proc. ludności. Jednak wkrótce odzyskała swój wigor; jeden po drugim wyrastały magnackie pałace, a dominującym akcentem w panoramie miasta stała się kolumna Zygmunta, wystawiona w1644 roku. Jej fundator, Władysław IV, urządzał liczne bale i przyjęcia, ale wspierał również badania naukowe; w Ujazdowie powstało m.in. obserwatorium astronomiczne. Rozkwit Warszawy przerwał dopiero potop szwedzki.