UE
Unia Europejska
nieslyszacy WCAG 2.0

Tematy

ad_villam_okladka_inwentarz.jpg

Szósty tom serii "Ad villam novam", "Inwentarz Generalny 1696" rozpoczyna serię publikacji dokumentów inwentarzowych opisujących wyposażenie pałacu wilanowskiego od XVII do XIX wieku. Inwentarz spisany po śmierci króla Jana III Sobieskiego stanowi kluczową pozycję dla badaczy tego okresu będąc jedynym i najbardziej kompletnym rejestrem ruchomości króla na terenie stolicy. Przygotowane przez Annę Kwiatkowską opracowanie zawiera odpis dokumentu i komentarz krytyczny.



Wystawa „Elżbieta Sieniawska. Królowa bez korony” w 2020 roku

57_06.sieniawska-wil.1166.jpg

3 lipca – 30 listopada 2020 r.
Pałac w Wilanowie

3 lipca 1720 r. Elżbieta z Lubomirskich Sieniawska zakupiła zaniedbane dobra wilanowskie od królewicza Konstantego Sobieskiego. W ciągu 9 lat ambitna magnatka odrestaurowała pałac, zachowując jego zasadnicze wartości historyczne i artystyczne, rozbudowała go o boczne skrzydła, zgodnie z planami Jana III, i dodała liczne dekoracje, które wykonywali najlepsi wówczas w Rzeczypospolitej artyści. Jej działania w Wilanowie objęły także ogrody, budowę oranżerii, rozwój funkcji gospodarczych majątku. Przypadająca w 2020 r. trzechsetna rocznica zakupu dóbr wilanowskich przez Elżbietę z Lubomirskich Sieniawską to bardzo dobra okazja, by przyjrzeć się jednej z najbardziej niezwykłych postaci polskiej historii. Zwana przez współczesnych „królową bez korony”, „wielką rzędniczką”, „panią wysokiego rozumu” była najpotężniejszą kobietą Rzeczypospolitej Obojga Narodów pierwszej tercji XVIII w.

Szczęśliwie dysponujemy bogatymi materiałami źródłowymi dotyczącymi Elżbiety Sieniawskiej – przede wszystkim jej listami, ale też korespondencją kierowaną do niej, inwentarzami, informacjami o przychodach i wydatkach, a także o bardziej osobistych sprawach, m.in. o jej zdrowiu. Wyłania się z nich obraz niezwykle ciekawej postaci. Sieniawska była bez wątpienia świetną zarządczynią swojego majątku, hojną fundatorką, osobą dobrze zorientowaną w świecie, sprawną polityczką, dbającą o czerpanie korzyści dla niej i jej rodziny z wielkich rozgrywek politycznych. Była inteligentna, bystra, zdecydowana, cechowały ją poczucie humoru, a także zmysł ironii; jednocześnie pełno było w niej wyniosłości, przekonania o swojej (i rodziny) dominującej pozycji w Rzeczypospolitej. Należy też podkreślić jej pragmatyzm, skuteczność i niebywałą aktywność – w podróży, pisaniu listów, nadzorowaniu majątków, analizowaniu nowin i raportów, sytuacji politycznej, w prowadzeniu własnych spraw sądowych.

Elżbieta Sieniawska jest postacią niezwykle istotną tak dla historii Polski, jak i wielu historii lokalnych, związanych z dobrami hetmanowej, z prowadzoną przez nią działalnością na polu artystycznym, gospodarczym czy ekonomicznym. Jej wszechstronna aktywność pokazuje epokę saską od nieco innej strony. Ów okres w historii Rzeczypospolitej długo uważany za czas ciemnoty i upadku, oceniany była przez pryzmat nieudolnej polityki Augusta II i Augusta III, licznych klęsk militarnych, rozkładu życia politycznego i postępującego uzależnienia kraju od ościennych mocarstw. Historia Elżbiety Sieniawskiej, zależna oczywiście od zmieniających się układów politycznych (na które zresztą sama próbowała, często skutecznie, wpływać), starć militarnych, sejmów i sejmików, jest przede wszystkim historią zarządzania dobrami, koordynowania prac budowlanych, rozwijania przemysłu i rzemiosł, historią edukacji, wychowania, duchowości, kultury epistolograficznej i spędzania czasu wolnego,  wreszcie historią przedmiotów, którymi się otaczała, historią jej podróży, zdrowia, zainteresowań, mody.

popiersie_kobiece_sieniawska_palac_wilanow_j_g_plersch.jpg

Wystawa „Elżbieta Sieniawska. Królowa bez korony” składać się będzie z pięciu części.

1. Jej historia

Opowiemy historię Elżbiety Sieniawskiej poprzez jej wizerunki, m.in. portret dziecięcy, kilka portretów w wieku dorosłym, portret rodziny Sieniawskich. Pokażemy także pamiątki po rodzicach Elżbiety – Stanisławie Herakliuszu Lubomirskim i Zofii z Opalińskich i dzieła związane z jej małżonkiem, Adamem Mikołajem Sieniawskim. O samej bohaterce wystawy opowiemy. posługując się cytatami z jej listów, zaprezentujemy je w formie instalacji w przestrzeni wystawy. Kulminacją tej części będzie monumentalny obraz, zamówiony przez Sieniawską u Martina Altomontego w Wiedniu – symbolicznie wyznacza on szczyt potęgi rodu, budowanej między innymi poprzez nawiązanie do postaci i dokonań Jana III, którego nadwornym malarzem był Altomonte.

2. Rezydencje Sieniawskich w Rzeczypospolitej

Na podeście Nowej Galerii zaprezentujemy rezydencję wilanowską w czasach Sieniawskiej poprzez osadzenie planu z 1729 r. w podświetlanej podłodze. Na ścianie na mapie Rzeczypospolitej oznaczymy najważniejsze rezydencje Sieniawskich, przywołamy ich dawną i obecną ikonografię, wskażemy, co zawdzięczają one działaniom Elżbiety i Adama Sieniawskich. Pokażemy także dokumenty związane z zakupem wilanowskiej rezydencji i cenny element wystroju ogrodów – ceramiczne wazy sprowadzane specjalnie z Delft.

3. Pani swojego czasu

W tej części wystawy skoncentrujemy się na dwóch zagadnieniach. Pierwszym będzie rozległość prowadzonych spraw gospodarczych: pokażemy m.in.: wydobycie galmanu w dobrach krakowskich, wielką fabrykę pałacową w Łubnicach, Hutę Kryształową (założoną przez Adama Sieniawskiego), szkółkę ogrodniczą w Wysocku, wsparcie dla rzemieślników (przywilej dla garncarzy w Międzyrzecu) i sprawy sądowe. Spojrzymy też na sprawy życia codziennego i rozrywki. Tu opowiemy o zdrowiu i niezdrowiu Elżbiety Sieniawskiej, o kupowanych przez nią przedmiotach (w tym luksusowych), o zamiłowaniu do hodowli zwierząt, zainteresowaniach intelektualnych, modzie. Tę część wystawy dopełni instalacja oparta na actor-network theory (ANT) Bruno Latoura, pokazująca sieć kontaktów, spraw, miejsc i osób w której „aktorką” była Sieniawska, z naciskiem na sprawczość rzeczy i podkreślenie wszelakich kontekstów – przestrzennych, finansowych, prawnych. Wyłoni się z niej obraz kobiety zanurzonej w tysiącu spraw.

4. Dla duszy i dla sławy

Opowiemy tu o opiece Sieniawskiej nad kościołami i klasztorami i jej działalności fundatorskiej na tym polu – czy była tylko obowiązkiem, czy też próbą zadbania o losy swojej duszy (wykupienia się od czyśćca), a może modelowym przykładem autopropagandy? Pokażemy, które zgromadzenia zakonne zawdzięczają Elżbiecie Sieniawskiej nowe świątynie i ich wystrój, jak panegiryści opisywali działalność kasztelanowej krakowskiej na tym polu i z jakimi sprawami zwracali się do możnej protektorki przełożeni zgromadzeń zakonnych.

57_rodzina_sieniawskich.jpg

5. Córka – Maria Zofia z Sieniawskich Czartoryska

W tej części wystawy zasygnalizujemy postać Zofii Marii z Sieniawskich Czartoryskiej – jedynej córki, pozostającej w cieniu matki, postaci interesującej, o której wciąż wiemy bardzo niewiele.

Na koniec wystawy zaprezentujemy publiczności film „Zaginione miejsca”, poprzez który uzmysłowimy, jak wiele miejsc na mapie dawnej Rzeczypospolitej rozkwitło dzięki Elżbiecie Sieniawskiej i jak niewiele (albo zgoła nic) nie ocalało. Odwiedzimy tereny dawnych kopalń galmanu, dawnej Huty Kryształowej, zobaczymy resztki wspaniałego łubnickiego pałacu.

Bardzo ważną częścią wystawy będą również dwie przestrzenie edukacyjne: jedna do indywidualnych zabaw edukacyjnych i druga przystosowana do zajęć edukacyjnych dla grup.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Logo MKiDN

drukuj
Podziel się:
Wykop Facebook
Konferencja_Sieniawska_B2_fin_SIEC_Kolor.jpg

Konferencja naukowa „Działalność Elżbiety Sieniawskiej. Polityka – gospodarka – kultura” | 10–11 czerwca 2019 (artykuł)

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie oraz Instytut Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie …

57_06.sieniawska-wil.1166.jpg

Elżbieta Helena Sieniawska – animatorka społecznego i kulturalnego życia w Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (artykuł, Silva Rerum)

Elżbieta Helena z Lubomirskich Sieniawska (ok.1669-1729), urodziła się jako jedyna córka Zofii z Opalińskich (zm. 1675) i Stanisława Herakliusza Lubomirskiego …

57_06.sieniawska-wil.1166.jpg

Korespondencja prywatna w początkach czasów saskich – listy kasztelanowej krakowskiej Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej (artykuł, Silva Rerum)

Czasy saskie to epoka rękopiśmienna, w której korespondencja była cenionym i jednocześnie najpopularniejszym sposobem komunikacji. Na jej upowszechnienie wpłynęła coraz …

rubinkowski.jpg

Jakub Kazimierz Rubinkowski jako faktor księgarski Elżbiety Sieniawskiej (artykuł, Silva Rerum)

Jakub Kazimierz Rubinkowski (1668–1749), toruński patrycjusz i rajca, kupiec i królewski poczmistrz, realizował kilka typów usług dla przedstawicielki jednej z …

polowanie_las.jpg

Postrzeganie przyrody w czasach saskich na przykładzie korespondencji Elżbiety Sieniawskiej (artykuł, Silva Rerum)

Zainteresowanie człowieka światem natury, tak bardzo regulującym jego codzienny rytm życia, odnotowujemy do najdawniejszych czasów, na długo zanim w historiografii …

wizytki.jpg

Fundacje Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej dla warszawskich Wizytek (artykuł, Silva Rerum)

Elżbieta z Lubomirskich Sieniawska, wielka hetmanowa koronna, wybitna mecenaska sztuki, pamiętana jest w Warszawie przede wszystkim jako właścicielka pałacu w …

polowanie_las.jpg

Myśliwskie pasje pani krakowskiej – rzecz o Elżbiecie Sieniawskiej, jej sforach i stadach (artykuł, Silva Rerum)

W sarmackim świecie polowania stanowiły integralny element kultury szlacheckiej i były ważną formą spędzania czasu wolnego. Jako rodzaj rycerskiej zabawy …