UE
Unia Europejska
nieslyszacy WCAG 2.0
Aby wyświetlić poprawnie całą zawartość strony, uruchom wtyczkę Flash w Twojej przeglądarce.
Zobacz jak uruchomić wtyczkę Flash w Chrome.

Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa, siostra króla Jana III, była niezwykłą osobą, aktywną w kręgu rodzinnym i w sferze publicznej, patronką artystów i fundatorką licznych dzieł sztuki. Książka Jarosława Pietrzaka znakomicie i wielowymiarowo przedstawia postać magnatki na tle zmieniających się warunków politycznych i społeczno-gospodarczych oraz przemian obyczajowych w XVII w., z jednoczesnym odwołaniem do doświadczeń kobiet należących do jej grupy społecznej. Autor wykorzystał archiwalia litewskie, rzymskie, ukraińskie, białoruskie, francuskie i – w szerokim zakresie – polskie, dzięki czemu prezentowana czytelnikowi pierwsza biografia Katarzyny z Sobieskich Radziwiłłowej jest wartościowa poznawczo, dojrzała warsztatowo, a przy tym bardzo zajmująca.


To pierwsze tego typu rozwiązanie, które całkowicie zrewolucjonizuje identyfikację dzieł sztuki pochodzących z grabieży wojennych. Dzięki aplikacji możliwa będzie automatyczna identyfikacja obiektu jedynie na podstawie fotografii wykonanej za pomocą telefonu komórkowego.


Wnętrze kuchni

karta katalogowa kolekcji

Kolekcja

Malarstwo
Jacob Matham
Holandia
1625 r.
Olej, płótno
146 x 198 cm
Wil.5615

Sygn. z lewej, na nodze stołu, pod blatem: monogram wiązany JM Fecit 1625

W zbiorach Muzeum Pałacu w Wilanowie obrazy mistrzów niderlandzkich, holenderskich i flamandzkich stanowią znaczący zespół. Wiadomo, że wielkim miłośnikiem tego malarstwa był Jan III. W inwentarzu, sporządzonym po śmierci króla w 1696 r., zachowały się opisy znacznej liczby dzieł tego malarstwa, wypełniających wnętrza pałacu. Następni właściciele Wilanowa również nabywali obrazy wykonane przez artystów reprezentujących te szkoły.

Wnętrze kuchni_2.jpg

Prezentowany wyjątkowy obraz, odznaczający się dużymi rozmiarami i bogatą, rozbudowaną kompozycją, stanowi kwintesencję tematu często podejmowanego w sztuce holenderskiej XVII w. Całą przestrzeń malowidła wypełnia wnętrze kuchni, której centralną część zajmuje duży stół, na którym porozkładano mnóstwo różnego rodzaju mięsiwa, ptactwo, ryby i warzywa. W środkowej partii dwa martwe zające, z prawej głowy kapusty, dynia, strąki grochu, ogórek, dalej pękate wiadro z korzeniami pietruszki, marchwi i szalotki. Obok, na ścianie, zawieszono czarnego koguta i martwego zająca.

Wnętrze kuchni_3.jpg

Przy stole z lewej stojąca para – młoda kobieta w czepeczku sprawiająca kurę i wpatrzony w nią mężczyzna w wysokim kapeluszu, który trzyma dwa martwe ptaki i kosz z cebulą oraz suszonymi rybami. Martwą naturę dopełniają rozmaite naczynia – na brzegu stołu kamionkowy dzban z cynową pokrywką, na ścianie, na półeczkach, m.in. talerze ceramiczne i cynowe, szklane kielichy, cynowy dzban, moździerze, lichtarz. W tle pośrodku duży prostokątny otwór pieca, zamknięty klapą.

Wnętrze kuchni_4.jpg

Na pierwszym planie, na niskim stoliku ułożone zostały owoce morza – homar, krab, i dwie ryby. Z prawej strony stolika skrada się kot, który sięga łapką po rybę. Obok ustawiono duże naczynia kuchenne, m.in. cedzak, sagany i kocioł. Obraz utrzymany jest w tonach chłodnych – szaro-zielonych i oliwkowych, ożywionych akcentami bieli, skontrastowanej z czerwienią oraz czernią.

Fascynuje forma artystyczna dzieła, jego kompozycyjny rozmach, realistyczne szczegóły holenderskiej kuchni, lecz przede wszystkim jego symboliczne i moralizatorskie treści. Przedstawiona we wnętrzu para symbolizuje miłość ziemską, której kontekst erotyczny potwierdzają trzymane przez mężczyznę ptaki oraz kura przyrządzana przez kobietę, jak również okazałe warzywa. Namalowane martwe ryby, ptaki, zwierzęta mają znaczenie wanitatywne, ale zarazem są tak ulubionymi w sztuce barokowej alegoriami żywiołów – wody, powietrza, ziemi i ognia, do którego nawiązuje widoczny w tle piec. Wbrew pozorom bogactwo wszelkiego rodzaju jadła nie jest symbolem radości życia i pomnażania ziemskich dóbr, lecz wręcz przeciwnie – stanowi ostrzeżenie przed ich zbytnim gromadzeniem i łakomstwem. Mięso było w XVII w. jednoznacznie rozumiane jako symbol ludzkiej cielesności, a jego obfitość była kojarzona z grzechem.

Wnętrze kuchni_5.jpg

Monogram JM umieszczony na obrazie został odczytany jako przypuszczalny podpis Jacoba Mathama (1571–1631), który był jednak przede wszystkim utalentowanym rytownikiem, nieznane są bowiem inne jego prace malarskie. Był przybranym synem znakomitego artysty Hendricka Goltziusa, którego został ulubionym uczniem i współpracownikiem. Wykonał ponad 400 rycin, m.in. według obrazów Pietera Aertsena i Petera Paula Rubensa. Przebywał cztery lata we Włoszech (między 1593 a 1597 r.) w towarzystwie Fransa Badensa. W Rzymie i Wenecji sporządził rysunki z fresków i obrazów Palmy Młodszego, Tintoretta oraz Taddea Zuccara. Po powrocie do Haarlemu wstąpił w 1600 r. do lokalnego Bractwa św. Łukasza.

Inspiracją dla Mathama mógł być zaginiony obraz Pietera Aertsena Scena jarmarczna, na którym widnieje sterta dorodnych warzyw; według tego dzieła Matham w 1603 r. sporządził miedzioryt. Podobne sceny kuchenne oraz targowe, wypełnione wszelkiego rodzaju płodami rolnymi, malował również Joachim Beuckelaer, np. Na targu z 1667 r. (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia).


Krystyna Gutowska-Dudek

 

drukuj
Podziel się:
Wykop Facebook
Philipp_de_Hamilton_martwa_natura_lis_kaczki_jaja.jpg

Kuchnia na dworze Jana III Sobieskiego (artykuł, Silva Rerum)

Kuchnia sarmacka z czasów Jana III Sobieskiego nie różniła się wiele od tej z pierwszej połowy XVII stulecia. Dalej więc …

44_compendium_rozdz 1_rosół polski.jpg

Zdrowa kuchnia staropolska (artykuł, Silva Rerum)

Jednym z najważniejszych zadań staropolskiego kuchmistrza było dbanie o swojego pana i przygotowywanie potraw odpowiednich do jego samopoczucia i stanu …