UE
Unia Europejska
nieslyszacy WCAG 2.0

Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa, siostra króla Jana III, była niezwykłą osobą, aktywną w kręgu rodzinnym i w sferze publicznej, patronką artystów i fundatorką licznych dzieł sztuki. Książka Jarosława Pietrzaka znakomicie i wielowymiarowo przedstawia postać magnatki na tle zmieniających się warunków politycznych i społeczno-gospodarczych oraz przemian obyczajowych w XVII w., z jednoczesnym odwołaniem do doświadczeń kobiet należących do jej grupy społecznej. Autor wykorzystał archiwalia litewskie, rzymskie, ukraińskie, białoruskie, francuskie i – w szerokim zakresie – polskie, dzięki czemu prezentowana czytelnikowi pierwsza biografia Katarzyny z Sobieskich Radziwiłłowej jest wartościowa poznawczo, dojrzała warsztatowo, a przy tym bardzo zajmująca.


To pierwsze tego typu rozwiązanie, które całkowicie zrewolucjonizuje identyfikację dzieł sztuki pochodzących z grabieży wojennych. Dzięki aplikacji możliwa będzie automatyczna identyfikacja obiektu jedynie na podstawie fotografii wykonanej za pomocą telefonu komórkowego.


Daktylioteka mitologiczna

karta katalogowa kolekcji

Kolekcja

Rzeźba
Wg Antona Ernsta Klausinga (1739–1803)
Niemcy, Lipsk (?)
Między 1781 a 1900
Odlew z siarki barwionej cynobrem (wyciski czerwone); niezidentyfikowane tworzywo (wyciski zielone); karton; papier złocony; agat rzeźbiony, złoto
23 x 17,8 x 7 cm
Wil.5550/1–6

Daktylioteka mitologiczna_1.jpg

Mianem daktylioteki (z gr. daktylios = pierścień, kamień szlachetny; theke = szkatuła) określano w starożytności szkatułę na kosztowności. W czasach średniowiecznych i nowożytnych nazwę tę stosowano w odniesieniu do zbioru gemm. W 1755, 1756 i 1762 r. Philipp Daniel Lippert wydał w Lipsku Dactyliothecae universalis – serię ponad 1000 wycisków gemm antycznych wraz z tomem zawierającym ich opis. Popularność wydawnictwa służącego studiom uczonych i badaczy starożytności spowodowała przyjęcie tego wyrazu na określenie zbioru wycisków gemm – ułożonych w pewnym systemie, ponumerowanych i opatrzonych objaśniającym komentarzem w towarzyszącym im katalogu. Powodzenie, jakim cieszyło się dzieło Lipperta, przyczyniło się także do rozpowszechnienia kolekcji wycisków gemm wykonywanych z gipsu, masy siarkowej, pasty szklanej, a pudełko w formie książki uczyniło najpopularniejszym sposobem ich przechowywania.

Daktylioteka mitologiczna_3.jpg

W 1781 r. w wydawnictwie lipskiego antykwariusza Christiana Heinricha Rosta (1742–1798) ukazała się daktylioteka mitologiczna przygotowana i opracowana przez „profesora starożytności i filozofii w Lipsku”, Antona Ernsta Klausinga (1739–1803), zawierająca 120 wycisków z masy siarkowej, z przedstawieniami 15 najważniejszych bóstw z mitologii greckiej, ułożonych w pięciu szufladkach, zamkniętych w drewnianej kasetce w formie książki. Daktylioteka miała „służyć właściwemu kształceniu wiedzy i smaku uczącej się młodzieży, oddającej się studiom humanistycznym i sztukom plastycznym”. Kryterium, którym kierował się Klausing przy wyborze wycisków, były walory estetyczne i dydaktyczne („objaśnienie historii bogów”). W planach było opublikowanie następnych tomów, ale z powodu krytyki i braku większego zainteresowania pierwszą częścią, kolejne wydawnictwa nigdy się nie ukazały.

Daktylioteka mitologiczna_4.jpg

Egzemplarz zakupiony do zbiorów muzeum składa się z czterech szufladek oprawionych w kartonowe pudełko w formie książki. Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy jest to późniejsze naśladownictwo daktylioteki Klausinga, czy może tańsza wersja wydawnictwa lub forma przeznaczona do wysyłki, nie do bezpośredniego zakupu w antykwariacie. Wilanowski przykład oprócz oryginalnych czerwonych wycisków z siarki (119 zachowanych), zawiera również wtórnie dołożone dwa wyciski z zielonej masy oraz kameę z agatu oprawioną w złoto.

Daktylioteka mitologiczna_2.jpg

Zbiór wycisków gemm, rzadkość na polskim rynku antykwarycznym, stanowi doskonałe uzupełnienie kolekcji wilanowskiej, w której znajdują się wykonane na zamówienie Stanisława Kostki Potockiego kopie gemm antycznych i nowożytnych. Aspekt edukacyjny daktylioteki Klausinga idealnie oddaje charakter muzeum założonego przez hrabiego w 1805 r.

Małgorzata Zając

 

drukuj
Podziel się:
Wykop Facebook
studia_wilanowskie_logotyp.png

Kolekcja rzeźb i waz antycznych Stanisława Kostki Potockiego w Wilanowie na tle współczesnych jej zbiorów starożytności w Polsce (artykuł, „Studia Wilanowskie”)

Studia Wilanowskie, 1982 r. T. VIII Osiemnastowieczny "renesans antyku" w południowej i zachodniej Europie dociera, niemal równocześnie ze swoimi narodzinami, do …