Potoccy z linii radzyńskiej. Literatura – kultura – działalność publiczna | konferencja naukowa

Spotkanie to pomyślane zostało jako przestrzeń do wspólnej refleksji nad losami i dokonaniami jednej z najbardziej wpływowych rodzin magnackich XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej. Celem naszej konferencji jest interdyscyplinarne spojrzenie na ród Potockich z linii radzyńskiej, którego historię i znaczenie uosabiają Eustachy Potocki, generał artylerii litewskiej, oraz jego żona, Marianna z Kątskich Potocka. Ich wspólna wizja i działania nie tylko doprowadziły do niezwykłego rozkwitu Radzynia, ale także ukształtowały kolejne pokolenie wybitnych przedstawicieli polskiego wieku świateł. Dlatego też w centrum naukowych dociekań pragniemy postawić wielowymiarową działalność fundatorów oraz ich dzieci: Cecylii Urszuli, Kajetana, Ignacego, Jerzego Michała, Jana Nepomucena oraz Stanisława Kostki Potockich.

Uwagę pragniemy poświęcić również kręgowi kobiet działających w rodzinie, których wpływ na życie kulturalne, towarzyskie i polityczne epoki pozostaje nie do przecenienia. Obok Marianny Potockiej, Cecylii Urszuli Sanguszkowej czy Katarzyny z Potockich Kossakowskiej chcielibyśmy przybliżyć postacie małżonek panów Potockich: Elżbiety z Lubomirskich, Barbary Teresy z Brzostowskich, Tekli z Jabłonowskich, Anny z Wyhowskich oraz Aleksandry z Lubomirskich. 

Skala mecenatu artystycznego Eustachego Potockiego, skupiającego w Radzyniu najwybitniejsze talenty epoki, budzi podziw do dziś. Obecność tak znamienitych twórców jak architekt – Jakub Fontana, rzeźbiarz – Jan Chryzostom Redler czy malarz – Jan Bogumił Plersch, a w późniejszym okresie także ogrodników z rodziny Knackfusów, uczyniła z radzyńskiej rezydencji jedno z ważniejszych centrów artystycznych kraju. Tę aurę twórczego fermentu dopełniała kultura muzyczna dworu, uosabiana przez działalność wybitnego kapelmistrza, Feliksa Lipińskiego. Fakt, że to właśnie w Radzyniu dorastał jeden z największych wirtuozów skrzypiec, Karol Lipiński, otwiera przed nami niezwykle inspirujące, a wciąż wymagające zgłębienia perspektywy badawcze.

Dlatego wierzymy, że spotkanie w rezydencji Potockich stanie się płaszczyzną ożywionej wymiany myśli dla literaturoznawców, historyków, historyków myśli politycznej, historyków sztuki, ogrodnictwa, wychowania, archeologów, muzelogów, archiwistów, bibliologów, a także muzykologów. 

W nadziei na ożywioną dyskusję, chcielibyśmy zaproponować Państwu kilka wątków, które mogłyby stać się punktem wyjścia dla wspólnych rozważań:

• twórczość literacka, przekłady, teoria literatury: analiza dorobku literackiego, praktyk translatorskich oraz obiegu myśli oświeceniowej;
• działalność polityczna, dyplomatyczna i wojskowa: rola członków rodziny w pracach sejmowych, w kręgach reformatorskich Sejmu Czteroletniego, misje zagraniczne oraz kariery militarne;
• edukacja i myśl społeczna: zaangażowanie w prace Komisji Edukacji Narodowej oraz innych instytucji o profilu edukacyjnym;
• kultura muzyczna i życie artystyczne dworu: funkcjonowanie kapeli dworskiej pod kierownictwem Feliksa Lipińskiego oraz radzyńskie korzenie talentu Karola Lipińskiego;
• mecenat artystyczny, fundacje architektoniczne i kolekcjonerstwo: historia  osiemnastowiecznej przebudowy pałacu w Radzyniu Podlaskim, współpraca z Jakubem Fontaną, Janem Chryzostomem Redlerem i Janem Bogumiłem Plerschem;
• pasje archeologiczne: wkład w powstanie pierwszych polskich instytucji muzealnych;
• historia kobiet i życie prywatne: aktywność kobiet z rodu Potockich jako pełnoprawnych uczestniczek życia intelektualnego, relacje rodzinne i rola salonu jako miejsca debaty;
• recepcja i pamięć: obecność rodu Potockich w historiografii, literaturze oraz proces kształtowania tożsamości regionalnej Radzynia Podlaskiego.

Mając nadzieję, że w zaproponowanych obszarach znajdą Państwo problematykę odpowiadającą własnym pasjom naukowym, pozostajemy otwarci na wszelkie sugestie, które wzbogacą interdyscyplinarny charakter naszych obrad.

Informacje organizacyjne

Obrady zaplanowano na 16–18 września 2026 r. w gościnnych przestrzeniach Pałacu Potockich. Wystąpienia prelegentów, na które przewidziano po 20 minut, wygłaszane będą w języku polskim. Udział w wydarzeniu wiąże się z opłatą w wysokości 400 zł, pokrywającą koszty wyżywienia, przerw kawowych oraz przygotowania materiałów dla uczestników – prosimy o jej uregulowanie do początku września. Owocem wspólnych spotkań i dyskusji stanie się monografia naukowa, opublikowana przez oficynę ujętą w ministerialnym wykazie wydawnictw punktowanych.

Uprzejmie prosimy o nadsyłanie tematów wystąpień wraz z krótkim abstraktem (1000–1500 znaków) w terminie do 15 maja na adres: oswiecenie@ibl.waw.pl.

Łączymy wyrazy szacunku
Prof. Anna Grześkowiak-Krwawicz, Kierownik Pracowni Oświecenia IBL
Dr Magdalena Bober-Jankowska, Pracownia Oświecenia IBL
Paweł Jaskanis, Dyrektor Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Jakub Jakubowski, Burmistrz Miasta Radzyń Podlaski