Cyfrowe życie muzealiów

W pracowni fotograficznej Muzeum Narodowego w Kielcach od miesięcy panuje szczególna atmosfera skupienia. Blask lamp studyjnych pada na płótna, stare listy i monety, a w ciszy przerywanej jedynie kliknięciem migawki powstają obrazy, które mają przetrwać dziesięciolecia. To właśnie tutaj realizowany jest jeden z etapów projektu „www.muzeach 2.0”, którego celem jest cyfrowe utrwalenie dziedzictwa muzealnego.

Od IV kwartału 2025 roku Dział Digitalizacji prowadzi intensywne prace fotograficzne w ramach programu FERC. W ich efekcie ponad dwa tysiące muzealnych obiektów zostanie poddanych digitalizacji. Każdy eksponat fotografowany jest wielokrotnie – od kilku do nawet kilkunastu ujęć – tak aby uchwycić zarówno całość, jak i najdrobniejsze detale, fakturę czy sygnatury. W przypadku obiektów przestrzennych jest to szczególnie istotne, ponieważ dopiero seria zdjęć pozwala w pełni oddać ich formę i charakter.

To jednak dopiero początek. W projekcie wykorzystywane są także zaawansowane techniki obrazowania: fotografia 2D i 3D, technologia gigapixelowa tworząca ultrawysoką rozdzielczość poprzez połączenie setek zdjęć w jedną fotografię, a także metoda RTI pozwalająca analizować powierzchnie i faktury przedmiotów. W praktyce oznacza to powstanie kilkunastu tysięcy fotografii – ogromnego cyfrowego archiwum, które stanie się cennym materiałem badawczym dla przyszłych pokoleń.

Realizując zadanie digitalizacji obiektów dwuwymiarowych, fotografowie muzeum wykonują szczegółową dokumentację zgodnie z nowymi, wspólnymi dla wszystkich partnerów projektu standardami. Kluczową rolę odgrywają profesjonalne wzorniki kolorów zakupione specjalnie do tego przedsięwzięcia. Dzięki nim każda fotografia poddawana jest precyzyjnej analizie barwnej, a cyfrowe odwzorowanie niemal idealnie oddaje kolorystykę oryginału. Co więcej, cała seria zdjęć zachowuje identyczną tonację, co znacząco zwiększa ich wartość dokumentacyjną.

Od początku realizacji projektu powstało już około 250 fotografii przedstawiających różnorodne muzealia. Wśród nich znalazły się między innymi pejzaże autorstwa Stefana Dąbrowskiego i Ryszarda Praussa, a także dokumenty, stare fotografie, kartki pocztowe, listy, monety, banknoty oraz grafiki. Obecnie prace koncentrują się na obrazach z Galerii Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej imienia Alojzego Obornego.

Fotografowie pracują z dbałością o najmniejsze szczegóły. Zanim powstanie finalne zdjęcie, przy każdym obiekcie wykonują liczne próby, ustawiają światło, analizują detale i przygotowują ujęcia makro. To właśnie makrofotografia stanowi pierwszy krok do kolejnego etapu – fotografii gigapixelowej, która pozwoli zobaczyć strukturę malarskiej powierzchni w niespotykanej dotąd skali.

Równolegle rozwijana jest infrastruktura techniczna projektu. W ramach zadania dotyczącego rozwoju zaplecza digitalizacyjnego pracownia została wyposażona w nowoczesne stacje komputerowe oraz profesjonalne monitory graficzne, umożliwiające precyzyjną obróbkę i analizę zdjęć. W planach znajduje się także zakup specjalistycznego sprzętu fotograficznego, który pozwoli rozszerzyć możliwości pracowni o kolejne zaawansowane techniki digitalizacji 2D i 3D.

W niedalekiej przyszłości powstanie również dokumentacja trójwymiarowa wybranych obiektów przestrzennych. Takie modele pozwolą nie tylko oglądać zabytki w Internecie z każdej strony, ale także analizować ich strukturę czy stan zachowania.

Jednym z najbardziej malowniczych etapów projektu będzie dokumentacja wnętrz i detali architektonicznych Dawnego Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach, siedziby muzeum. Zdjęcia te zostaną przygotowane dla systemu informacji przestrzennej GIS, który pozwoli w nowoczesny sposób prezentować przestrzeń historycznego obiektu.

Fotografowie planują zbudować w jego wnętrzach mobilne studio fotograficzne. Przed obiektywem pojawią się elementy wyposażenia, które na co dzień podziwiać można w salach wystawowych: monumentalne szafy i ciężkie skrzynie, komody i wazy, błyszczące kominki, a także eleganckie fotele i kanapy – niemal jak bohaterowie dawnej pałacowej opowieści.

Projekt digitalizacyjny to nie tylko sprzęt i technologia. Równie ważne są kompetencje zespołu. Fotografowie systematycznie poszerzają swoją wiedzę, uczestnicząc w szkoleniach, konferencjach i warsztatach oraz konsultując się z partnerami projektu. Dzięki temu mogą stosować najnowsze standardy i rozwiązania technologiczne.

Choć efekty pracy nie zawsze są widoczne od razu, pierwsze sukcesy już się pojawiają. Największą satysfakcję przynosi moment, gdy na ekranie komputera pojawia się obraz spełniający wszystkie wymagania projektu – fotografia, która wiernie dokumentuje oryginał, a jednocześnie odsłania szczegóły niewidoczne gołym okiem.

Digitalizacja zbiorów to długotrwały proces, wymagający cierpliwości, wiedzy i precyzji. Jednak dzięki niemu muzealne skarby zyskują nowe, cyfrowe życie – dostępne nie tylko dla odwiedzających sale wystawowe w Kielcach, lecz także dla badaczy i miłośników sztuki na całym świecie.

Urszula Kinder

Projekt został dofinansowany z Funduszy Europejskich oraz środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, i jest realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027, Działanie 2.3 Cyfrowa dostępność i ponowne wykorzystanie informacji, Poddziałanie 3. Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury. Wysokość wkładu Funduszy Europejskich wynosi 22 135 585,49 zł, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – 5 948 023,00 zł, a wkład własny – 7 875 804,12 zł.

#FunduszeEuropejskie #FunduszeUE #NaRozwójCyfrowy