Konserwacja obrazu „Putta z girlandą owoców” (XVIII w.)

W ramach działań wykonano szczegółową dokumentację fotograficzną, obejmującą zdjęcia lica i odwrocia w świetle widzialnym (VIS), rozproszonym i odbitym, a także makrofotografie wybranych obszarów. Analiza w luminescencji wzbudzonej promieniowaniem ultrafioletowym (UV) umożliwiła określenie zakresu wcześniejszych ingerencji, natomiast zdjęcia w podczerwieni (IR) i promieniowaniu rentgenowskim (Rtg) oraz badania kamerą hiperspektralną dostarczyły cennych informacji o technice wykonania. Dodatkowo, próbki zaprawy, warstw malarskich, werniksów oraz włókien płótna oryginalnego i dublażowego poddano analizie fizyko-chemicznej.

Powierzchnię obrazu wstępnie oczyszczono z brudu przy użyciu środków enzymatycznych, a następnie przeprowadzono próby usuwania pożółkłych werniksów i przemalowań. Po dobraniu odpowiednich rozpuszczalników usunięto wtórne nawarstwienia, przywracając oryginalną kolorystykę. Odwrocie płótna dublażowego oczyszczono gumkami o różnej twardości. Konieczne okazało się także zdjęcie obrazu z krosien, co umożliwiło wyeliminowanie drobnych odkształceń i wzmocnienie osłabionych krawędzi płótna. Historyczne, lecz wtórne krosna poddano renowacji. Usunięte nalepki z odwrocia zostały wyprostowane i zabezpieczone. Skorygowano powierzchnię uzupełnień w miejscach ubytków zapraw, a po ponownym napięciu płótna na krosno oryginalną warstwę malarską zabezpieczono werniksem retuszerskim. W miejscach przetarć i ubytków wykonano retusz naśladowczy farbami olejno-żywicznymi, a równomierny połysk powierzchni uzyskano poprzez naniesienie werniksu damarowego w sprayu.

Odsłonięcie oryginalnej kolorystyki pozwoliło na nowo ocenić kunszt kopisty, który, mimo celowych zmian w kompozycji, wykazał się dużą biegłością warsztatową. Badania potwierdziły zastosowanie kremowo-szarej zaprawy, brązowego podmalowania oraz laserunkowych i kryjących warstw malarskich, co wskazuje na znacznie późniejsze pochodzenie kopii względem oryginału Rubensa. Analiza pigmentów wykazała, że obraz powstał najwcześniej w I połowie XVIII wieku – brak w nim związków wynalezionych i upowszechnionych w XIX stuleciu.

Dzięki przeprowadzonym pracom dzieło odzyskało dawną świetność i można je ponownie podziwiać na wilanowskiej ekspozycji obok innych dzieł związanych z postacią flamandzkiego Mistrza.

Tekst opracowany przez dr Annę Guzowską na podstawie artykułu dr Katarzyny Góreckiej Prace konserwatorskie i restauratorskie przy obrazie „Putta z girlandą owoców” (XVIII w.) jako okazja do rozpoznania warsztatu kopisty Rubensa – w przygotowaniu do druku.