Badania archeologiczne przy ruinach Pałacu Myśliwskiego i Domu Stróża w Morysinie

Na powierzchni ziemi widoczna była jedynie rotunda, będąca najbardziej charakterystycznym elementem wzniesionego w początku XIX wieku pałacu (ryc. 1). 

Dostępne źródła wskazywały, że od strony północnej powinna znajdować się oficyna. Przeprowadzone badania georadarowe potwierdziły, że pod ziemią zachowane są fundamenty budynku (ryc. 2). Z kolei jedynym widocznym reliktem pochodzącego z połowy XIX wieku Domu Stróża była do niedawna czworoboczna wieżyczka.

W 2026 roku zdecydowano się na przeprowadzenie archeologicznych badań wykopaliskowych przy ruinach Domu Stróża i Pałacu Myśliwskim, które miały z jednej strony potwierdzić wyniki badań geofizycznych, ale też rozpoznać stan zachowania reliktów architektury. Było to konieczne do przygotowania programu prac konserwatorskich, w wyniku których oba obiekty zostaną zabezpieczone przed dalszą degradacją, a ich oryginalna dekoracja będzie częściowo odtworzona.

Wykopaliska przeprowadzone przy Domu Stróża przyniosły odkrycie murów budynku dostawionego od strony zachodniej do widocznej wcześniej wieżyczki. Były one zachowane do wysokości około 0,5 m (ryc. 3). 

Wewnątrz odsłonięte zostały pozostałości podłogi, którą tworzyły ceramiczne płytki i elementy drewniane ułożone w naprzemianległe pasy. Od strony zewnętrznej założenie było otoczone korytarzem, którego ściany i strop tworzyły pergolę – taka właśnie konstrukcja widoczna jest na archiwalnej grafice (ryc. 4). 

Co ciekawe, nawierzchnia tego korytarza była pokryta asfaltem, który w drugiej połowie XIX wieku stawał się popularny. Warto też odnotować, że fundament poniżej ściany budynku był bardzo solidny i głęboko posadowiony – około 1,6 m poniżej ówczesnego poziomu gruntu (ryc. 5). 

Zabytki ruchome znalezione w trakcie badań to w większości elementy budowlane. Przyczyną jest zapewne fakt, że po wojnie budynek pozostawał otwarty i wszelkie wartościowe przedmioty zostały z niego zabrane. Dlatego też wyjątkowym obiektem w tym zbiorze jest porcelanowy talerzyk z sygnaturą Krister Porzellan-Manufaktur (KPM) z Wałbrzycha, z zestawu Prinzess, wyprodukowany prawdopodobnie w latach 30. XX wieku (ryc. 6).

Badania archeologiczne przy rotundzie Pałacu Myśliwskiego doprowadziły do odsłonięcia chodnika znajdującego się przy wschodniej części budynku (ryc. 7), łączącego ganek z pomieszczeniem, które pełniło zapewne funkcję kotłowni (wewnątrz znajdował się piec/kominek). 

Z kolei od strony północnej rotundy wyeksplorowano zasypisko pomieszczenia, w którym pierwotnie znajdowała się klatka schodowa prowadząca na piętro pałacu. Wewnątrz natrafiono na zasadniczo nienaruszoną kamienną posadzkę (ryc. 8). 

Wśród wybieranych gruzów znalazły się elementy stiukowych dekoracji, które w przeszłości zdobiły ściany pałacu (ryc. 9). Na 2027 rok zaplanowane jest kontynuowanie badań Pałacu Myśliwskiego, tym razem w obrębie oficyny pałacowej.

Tegoroczne badania archeologiczne były realizowane jako własna inicjatywa Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, a brali w nich udział studenci kierunku Archeologia z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Badania te wpisują się w szerszy program rewitalizacji obszaru parku morysińskiego, w ramach którego m.in. odtworzona została łąka przy Gajówce^[1], a sama Gajówka została zabezpieczona^[2] (budynek ten będzie odtwarzany w 2027 roku). Po zakończeniu prac obiekty zabytkowej architektury zostaną włączone do stałej oferty kulturalnej Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Rafał Solecki

^[1] Więcej informacji na temat odtworzenia łąki w Morysinie: Rok po wielkich zmianach! Jak miewa się historyczna łąka w Morysinie? – Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
^[2] Techniczne szczegóły dotyczące zabezpieczenia budynku Gajówki: Prace zabezpieczające przy zabytkowej Gajówce w Parku Morysin – PortDom